श्रीमद भगवद गीता अध्यायहरू 16 – दैवासुरसम्पद्विभागयोग
अब सोह्रौँ अध्याय
श्लोक 1, 2 और 3
श्रीभगवानुवाच |
अभयं सत्त्वसंशुद्धिर्ज्ञानयोगव्यवस्थितिः |
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ||१६-१||
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् |
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ||१६-२||
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता |
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ||१६-३||
अनुवाद
।।१६.१।। श्री भगवान्ले भन्नुभयो -- अभय, अन्तःकरणको शुद्धि, ज्ञानयोगमा दृढ स्थिति, दान, दम, यज्ञ, स्वाध्याय, तप र आर्जव। ।।१६.२।। अहिंसा, सत्य, क्रोधको अभाव, त्याग, शान्ति, अपैशुनम् (कसैको निन्दा नगर्नु), भूतमात्रप्रति दया, अलोलुपता, मार्दव (कोमलता), लज्जा, अचञ्चलता। ।।१६.३।। हे भारत! तेज, क्षमा, धैर्य, शौच (शुद्धि), अद्रोह र अतिमान (गर्व)को अभाव, यी सबै दैवी सम्पदा प्राप्त पुरुषका लक्षण हुन्।
श्लोक 4
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च |
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम् ||१६-४||
अनुवाद
।।१६.४।। हे पार्थ! दम्भ, दर्प, अभिमान, क्रोध, कठोर वाणी (पारुष्य) र अज्ञान, यी सबै आसुरी सम्पदा हुन्।
श्लोक 5
दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता |
मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ||१६-५||
अनुवाद
।।१६.५।। हे पाण्डव! दैवी सम्पदा मोक्षका लागि र आसुरी सम्पदा बन्धनका लागि मानिएको छ, तिमी शोक नगर, किनकि तिमी दैवी सम्पदा लिएर जन्मेका छौ।
श्लोक 6
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्दैव आसुर एव च |
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ||१६-६||
अनुवाद
।।१६.६।। हे पार्थ! यस लोकमा दुई प्रकारका प्राणीको सृष्टि छ, दैवी र आसुरी। तीमध्ये देवहरूको स्वभाव (दैवी सम्पदा) विस्तारपूर्वक भनियो; अब असुरहरूको स्वभाव विस्तारपूर्वक मबाट सुन।
श्लोक 7
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः |
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ||१६-७||
अनुवाद
।।१६.७।। आसुरी स्वभावका मानिसहरू प्रवृत्ति र निवृत्तिलाई जान्दैनन्, उनीहरूमा न शुद्धि हुन्छ, न सदाचार, न त सत्य नै हुन्छ।
श्लोक 8
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् |
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ||१६-८||
अनुवाद
।।१६.८।। उनीहरू भन्छन् कि यो जगत् आश्रयरहित, असत्य र ईश्वररहित छ, यो स्त्री-पुरुषको परस्पर कामुक सम्बन्धबाटै उत्पन्न भएको हो, यसको अरू के कारण हुन सक्छ र?
श्लोक 9
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः |
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ||१६-९||
अनुवाद
।।१६.९।। यस दृष्टिको अवलम्बन गरेर नष्टस्वभाव भएका, अल्पबुद्धि भएका, घोर कर्म गर्ने मानिसहरू जगत्को शत्रु (अहित चाहने) का रूपमा त्यसको विनाश गर्न उत्पन्न हुन्छन्।
श्लोक 10
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः |
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ||१६-१०||
अनुवाद
।।१६.१०।। दम्भ, मान र मदले युक्त, कहिल्यै पूरा नहुने कामनाहरूको आश्रय लिएर, मोहवश मिथ्या धारणाहरू ग्रहण गरी यी अशुद्ध संकल्पका मानिसहरू जगत्मा कार्य गर्दछन्।
श्लोक 11 और 12
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः |
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ||१६-११||
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः |
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान् ||१६-१२||
अनुवाद
।।१६.११।। मरणपर्यन्त रहने अपरिमित चिन्ताहरूले ग्रस्त र विषयोपभोगलाई नै परम लक्ष्य मान्ने यी आसुरी मानिसहरू 'यति मात्र (सत्य, आनन्द) हो' भन्ने निश्चित मतका हुन्छन्। ।।१६.१२।। सयौं आशाका पासोमा बाँधिएका, काम र क्रोधका वशमा रहेका यी मानिसहरू विषयभोगको पूर्तिको लागि अन्यायपूर्वक धन सङ्ग्रह गर्न चेष्टा गर्दछन्।
श्लोक 13, 14, 15, 16
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् |
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ||१६-१३||
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि |
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ||१६-१४||
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया |
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ||१६-१५||
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः |
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ||१६-१६||
अनुवाद
।।१६.१३।। मैले आज यो पाएको छु र यो मनोरथ पनि पूरा गर्नेछु, मसँग यति धन छ र भविष्यमा अझ बढी हुनेछ। ।।१६.१४।। 'यो शत्रु मैले मारेको छु र अरू शत्रुहरूलाई पनि मार्नेछु', 'म ईश्वर हुँ, म भोगी हुँ', 'म सिद्ध पुरुष हुँ', 'म बलवान् र सुखी हुँ'। ।।१६.१५।। 'म धनवान् र उच्च कुलमा जन्मेको हुँ। मसमान अर्को को छ?', 'म यज्ञ गर्नेछु', 'म दान दिनेछु', 'म मोज गर्नेछु' - यस्ता अज्ञानले उनीहरू मोहित हुन्छन्। ।।१६.१६।। अनेक प्रकारले भ्रमित चित्त भएका, मोहजालमा फसेका तथा विषयभोगमा आसक्त यी मानिसहरू घोर, अपवित्र नरकमा खस्छन्।
श्लोक 17
आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः |
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ||१६-१७||
अनुवाद
।।१६.१७।। आफूलाई नै श्रेष्ठ मान्ने, स्तब्ध (गर्वयुक्त), धन र मानको मदले युक्त मानिसहरू शास्त्रविधिबिना केवल नाममात्रका यज्ञद्वारा दम्भपूर्वक यजन गर्दछन्।
श्लोक 18
अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः |
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ||१६-१८||
अनुवाद
।।१६.१८।। अहंकार, बल, दर्प, काम र क्रोधका वशीभूत भएका, परनिन्दा गर्ने यी मानिसहरू आफ्नै र अरूको शरीरमा स्थित म (परमात्मा) सँग द्वेष गर्ने हुन्छन्।
श्लोक 19
तानहं द्विषतः क्रुरान्संसारेषु नराधमान् |
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ||१६-१९||
अनुवाद
।।१६.१९।। यस्ता द्वेष गर्ने, क्रूरकर्मी र नराधमहरूलाई म संसारमा बारम्बार (अजस्रम्) आसुरी योनिमै खसाल्छु अर्थात् उत्पन्न गराउँछु।
श्लोक 20
आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि |
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ||१६-२०||
अनुवाद
।।१६.२०।। हे कौन्तेय! ती मूढ पुरुष जन्मजन्मान्तरमा आसुरी योनि प्राप्त गर्दछन् र (यसरी) मलाई प्राप्त नगरी अधम गतिमा पुग्दछन्।
श्लोक 21
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः |
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ||१६-२१||
अनुवाद
।।१६.२१।। काम, क्रोध र लोभ, यी आत्मनाशका तीनवटा ढोका हुन्, त्यसैले यी तीनवटालाई त्यागिदिनुपर्छ।
श्लोक 22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः |
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ||१६-२२||
अनुवाद
।।१६.२२।। हे कौन्तेय! नरकका यी तीनवटा ढोकाबाट मुक्त भएको पुरुष आफ्नो कल्याणको साधनको आचरण गर्दछ र यसरी परा गति प्राप्त गर्दछ।
केवल पढ्न भन्दा धेरै -
आफ्नै ध्यान भिडियो बनाउनुहोस्।
विश्वसँग साझा गर्न पवित्र श्लोकहरूलाई सुन्दर, सिनेमाई भिडियोमा रूपान्तरण गर्नुहोस्। आफ्नो पृष्ठभूमि छान्नुहोस्, मन्त्रहरूको अडियो थप्नुहोस्, र गीताको प्रकाशलाई आधुनिक ढाँचामा फैलाउनुहोस्।
यी सुविधाहरूका लागि एप डाउनलोड गर्नुहोस्
- उच्च गुणस्तरको पृष्ठभूमि कलाकृति
- सिङ्क गरिएको संस्कृत र अर्थ पाठ
- इमर्सिभ चेन्टिङ र सङ्गीत
.jpg)
गहिरो विसर्जनको अनुभव गर्नुहोस्
नित्य गीताको पूर्ण संस्करणका साथ सिनेमाको आध्यात्मिक यात्रा सुरु गर्नुहोस्। उच्च गुणस्तरको मन्त्र, प्रामाणिक अनुवाद, र तपाईँको हातको खुट्टामा शान्तिपूर्ण ध्यान अभयारण्य।
