श्रीमद भगवद गीता अध्यायहरू 11 – विश्वरूपदर्शनयोग
अब एघारौँ अध्याय
श्लोक १
अर्जुन उवाच |
मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् |
यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम ||११-१||
अनुवाद
।।११.१।। अर्जुनले भने -- मप्रति अनुग्रह गर्नका लागि तपाईंले जुन परम गोपनीय अध्यात्मसम्बन्धी वचन (उपदेश) भन्नुभयो, त्यसले मेरो मोह दूर भएको छ।।
श्लोक २
भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया |
त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम् ||११-२||
अनुवाद
।।११.२।। हे कमलनयन ! मैले प्राणीहरूको उत्पत्ति र प्रलय तपाईंबाट विस्तारपूर्वक सुनेको छु तथा तपाईंको अव्यय माहात्म्य (प्रभाव) पनि सुनेको छु।।
श्लोक ३
एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर |
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ||११-३||
अनुवाद
।।११.३।। हे परमेश्वर ! तपाईंले आफूलाई जस्तो भन्नुहुन्छ, यो ठिक त्यस्तै छ। (तर) हे पुरुषोत्तम ! म तपाईंको ईश्वरीय रूप प्रत्यक्ष हेर्न चाहन्छु।।
श्लोक ४
मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो |
योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ||११-४||
अनुवाद
।।११.४।। हे प्रभो ! यदि तपाईं मान्नुहुन्छ कि मेरो द्वारा त्यो तपाईंको रूप हेर्न सम्भव छ, भने हे योगेश्वर ! तपाईं आफ्नो अव्यय रूपको दर्शन गराउनुहोस्।।
श्लोक ५
श्रीभगवानुवाच |
पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः |
नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ||११-५||
अनुवाद
।।११.५।। श्रीभगवान्ले भन्नुभयो -- हे पार्थ ! मेरा सयौं तथा हजारौं नाना प्रकारका र नाना वर्ण तथा आकृति भएका दिव्य रूपहरूलाई हेर।।
श्लोक ६
पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा |
बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत ||११-६||
अनुवाद
।।११.६।। हे भारत ! (ममा) आदित्यहरू, वसुहरू, रुद्रहरू तथा अश्विनीकुमारहरू र मरुद्गणहरूलाई हेर, तथा अरू पनि अनेक यसअघि कहिल्यै नदेखिएका आश्चर्यहरूलाई हेर।।
श्लोक ७
इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् |
मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद् द्रष्टुमिच्छसि ||११-७||
अनुवाद
।।११.७।। हे गुडाकेश ! आज (अब) यस मेरो शरीरमा एक स्थानमा स्थित भएको चराचरसहित सम्पूर्ण जगत्लाई हेर तथा अरू पनि जे तिमी हेर्न चाहन्छौ, त्यसलाई पनि हेर।।
श्लोक ८
न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा |
दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम् ||११-८||
अनुवाद
।।११.८।। तर तिमी आफ्ना यी (प्राकृत) नेत्रहरूद्वारा मलाई हेर्न समर्थ छैनौ; (त्यसैले) म तिमीलाई दिव्यचक्षु दिन्छु, जसबाट तिमी मेरो ईश्वरीय 'योग'लाई हेर।।
श्लोक ९
सञ्जय उवाच |
एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः |
दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ||११-९||
अनुवाद
।।११.९।। सञ्जयले भने -- हे राजन् ! महायोगेश्वर हरि यस प्रकार भनी फेरि अर्जुनका लागि परम ऐश्वर्ययुक्त रूप देखाउनुभयो।।
श्लोक १० र ११
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् |
अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ||११-१०||
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् |
सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ||११-११||
अनुवाद
।।११.१०।। ती अनेक मुख र नेत्रहरूले युक्त तथा अनेक अद्भुत दर्शनहरू भएका एवं धेरै दिव्य भूषणहरूले युक्त र धेरै दिव्य शस्त्रहरूलाई हातमा उठाएका।। ।।११.११।। दिव्य माला र वस्त्रहरू धारण गरेका र दिव्य गन्धको लेपन गरेका एवं समस्त प्रकारका आश्चर्यहरूले युक्त अनन्त, विश्वतोमुख (विराट् स्वरूप) परम देव (लाई अर्जुनले देखे)।।
श्लोक १२
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता |
यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ||११-१२||
अनुवाद
।।११.१२।। आकाशमा हजारौं सूर्यहरूको एकसाथ उदय हुँदा उत्पन्न हुने जुन प्रकाश हुन्छ, त्यो त्यस (विश्वरूप) परमात्माको प्रकाशको सदृश हुनेछ।।
श्लोक १३
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा |
अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ||११-१३||
अनुवाद
।।११.१३।। पाण्डुपुत्र अर्जुनले त्यस समय अनेक प्रकारले विभक्त भएको सम्पूर्ण जगत्लाई देवहरूका देव श्रीकृष्णको शरीरमा एक स्थानमा स्थित देखे।।
श्लोक १४
ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः |
प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत ||११-१४||
अनुवाद
।।११.१४।। त्यसपछि उनी आश्चर्यचकित भई हर्षित रोम भएका (जसलाई रोमांचको अनुभव भइरहेको थियो) धनञ्जय अर्जुनले विश्वरूप देवलाई (श्रद्धा भक्तिसहित) शिरले प्रणाम गरी हात जोडेर भने।।
श्लोक १५
अर्जुन उवाच |
पश्यामि देवांस्तव देव देहे
सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान् |
ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ-
मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् ||११-१५||
अनुवाद
।।११.१५।। अर्जुनले भने -- हे देव! म तपाईंको शरीरमा समस्त देवहरूलाई तथा अनेक भूतविशेषहरूका समुदायलाई र कमलासनमा स्थित सृष्टिका स्वामी ब्रह्माजीलाई, ऋषिहरूलाई र दिव्य सर्पहरूलाई देखिरहेको छु।।
श्लोक १६
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं
पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् |
नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं
पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप ||११-१६||
अनुवाद
।।११.१६।। हे विश्वेश्वर! म तपाईंलाई अनेक बाहु, उदर, मुख र नेत्रहरूले युक्त तथा सबैतिरबाट अनन्त रूपहरू भएको देख्दछु। हे विश्वरूप! म तपाईंको न अन्त देख्दछु, न मध्य, न आदि।।
श्लोक १७
किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च
तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् |
पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ताद्
दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् ||११-१७||
अनुवाद
।।११.१७।। म तपाईंलाई मुकुटयुक्त, गदायुक्त र चक्र धारण गरेका तथा सबैतिरबाट प्रकाशमान तेजको पुञ्ज, दीप्त अग्नि र सूर्यका समान ज्योतिर्मय, हेर्न अति कठिन र अप्रमेय स्वरूप सबैतिरबाट देख्दछु।।
श्लोक १८
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं
त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् |
त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता
सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे ||११-१८||
अनुवाद
।।११.१८।। तपाईं नै जान्न योग्य (वेदितव्यम्) परम अक्षर हुनुहुन्छ; तपाईं नै यस विश्वको परम आश्रय (निधान) हुनुहुन्छ! तपाईं नै शाश्वत धर्मका रक्षक हुनुहुन्छ र तपाईं नै सनातन पुरुष हुनुहुन्छ, यस्तो मेरो मत छ।।
श्लोक १९
अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य-
मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् |
पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं
स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् ||११-१९||
अनुवाद
।।११.१९।। म तपाईंलाई आदि, अन्त र मध्यबाट रहित तथा अनन्त सामर्थ्यले युक्त र अनन्त बाहुहरू भएको तथा चन्द्रसूर्यरूपी नेत्रहरू भएको र दीप्त अग्निरूपी मुख भएको तथा आफ्नो तेजले यस विश्वलाई तताउँदै गरेको देख्दछु।।
श्लोक २०
द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि
व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः |
दृष्ट्वाद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं
लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन् ||११-२०||
अनुवाद
।।११.२०।। हे महात्मन् ! स्वर्ग र पृथ्वीको बीचको यो आकाश तथा समस्त दिशा एक्लै तपाईंले नै व्याप्त छन्; तपाईंको यो अद्भुत र उग्र रूपलाई देखेर तीनै लोक अतिव्यथा (भय) लाई प्राप्त भइरहेका छन्।।
श्लोक २१
अमी हि त्वां सुरसङ्घा विशन्ति
केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति |
स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः
स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ||११-२१||
अनुवाद
।।११.२१।। यी समस्त देवताहरूका समूह तपाईंमा नै प्रवेश गरिरहेका छन् र कतिपय भयभीत भएर हात जोडी तपाईंको स्तुति गर्दछन्; महर्षि र सिद्धहरूका समुदाय 'कल्याण होस्' (स्वस्तिवाचन गर्दै) यस्तो भनी, उत्तम (वा सम्पूर्ण) स्रोतहरूद्वारा तपाईंको स्तुति गर्दछन्।।
श्लोक २२
रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या
विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च |
गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा
वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे ||११-२२||
अनुवाद
।।११.२२।। रुद्रगण, आदित्य, वसु र साध्यगण, विश्वेदेव तथा दुई अश्विनीकुमार, मरुद्गण र उष्मपा, गन्धर्व, यक्ष, असुर र सिद्धगणहरूका समुदाय- यी सबै नै विस्मित हुँदै तपाईंलाई हेर्दछन्।।
श्लोक २३
रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं
महाबाहो बहुबाहूरुपादम् |
बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं
दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम् ||११-२३||
अनुवाद
।।११.२३।। हे महाबाहो! तपाईंको धेरै मुख तथा नेत्र भएका, धेरै बाहु, उरु (जंघा) तथा खुट्टा भएका, धेरै उदरहरू भएका तथा धेरै विकराल दाह्राहरू भएका महान् रूपलाई देखेर सबै मानिस व्यथित भइरहेका छन् र त्यसै प्रकार म पनि (व्याकुल भइरहेको छु)।।
श्लोक २४
नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं
व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् |
दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा
धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो ||११-२४||
अनुवाद
।।११.२४।। हे विष्णो! आकाशसँग स्पर्श गरेका देदीप्यमान अनेक रूपहरूले युक्त तथा विस्तृत मुख र प्रकाशमान विशाल नेत्रहरूले युक्त तपाईंलाई देखेर भयभीत भएको म धैर्य र शान्तिलाई प्राप्त गरिरहेको छैन।।
श्लोक २५
दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि
दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि |
दिशो न जाने न लभे च शर्म
प्रसीद देवेश जगन्निवास ||११-२५||
अनुवाद
।।११.२५।। तपाईंको विकराल दाह्राहरू भएका र प्रलयाग्निका समान प्रज्वलित मुखहरूलाई देखेर, म न दिशालाई जान्न सकिरहेको छु न शान्तिलाई प्राप्त गरिरहेको छु; त्यसैले हे देवेश! हे जगन्निवास! तपाईं प्रसन्न हुनुहोस्।।
श्लोक २६ र २७
अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः
सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः |
भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ
सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः ||११-२६||
वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति
दंष्ट्राकरालानि भयानकानि |
केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु
सन्दृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः ||११-२७||
अनुवाद
।।११.२६।। र यी समस्त धृतराष्ट्रका पुत्रहरू राजाहरूका समुदायसहित तपाईंमा प्रवेश गर्दछन्। भीष्म, द्रोण तथा कर्ण र हाम्रा पक्षका पनि प्रधान योद्धाहरूका सहित.।। ।।११.२७।। तीव्र वेगले तपाईंको विकराल दाह्राहरू भएका भयानक मुखहरूमा प्रवेश गर्दछन् र कतिपय चूर्णित शिरहरू सहित तपाईंको दाँतको बीचमा फसेका देखिइरहेका छन्।।
श्लोक २८
यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः
समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति |
तथा तवामी नरलोकवीरा
विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति ||११-२८||
अनुवाद
।।११.२८।। जसरी नदीहरूका धेरै जलप्रवाह समुद्रतर्फ वेगले बग्दछन्, त्यसरी नै मनुष्यलोकका यी वीर योद्धाहरू तपाईंको प्रज्वलित मुखहरूमा प्रवेश गर्दछन्।।
श्लोक २९
यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा
विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः |
तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्-
तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः ||११-२९||
अनुवाद
।।११.२९।। जसरी पुतलीहरू आफ्नो नाशका लागि प्रज्वलित अग्निमा अतिवेगले प्रवेश गर्दछन्, त्यसरी नै यी मानिसहरू पनि आफ्नो नाशका लागि तपाईंको मुखहरूमा अतिवेगले प्रवेश गर्दछन्।।
श्लोक ३०
लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्-
लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः |
तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं
भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ||११-३०||
अनुवाद
।।११.३०।। हे विष्णो! तपाईं प्रज्वलित मुखहरूद्वारा यी समस्त लोकहरूलाई निल्दै स्वाद लिइरहनुभएको छ, तपाईंको उग्र प्रकाश सम्पूर्ण जगत्लाई तेजद्वारा परिपूर्ण गरेर तताइरहेको छ।।
श्लोक ३१
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो
नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद |
विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं
न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् ||११-३१||
अनुवाद
।।११.३१।। (कृपया) मप्रति भन्नुहोस्, कि उग्ररूप भएका तपाईं को हुनुहुन्छ? हे देवहरूमा श्रेष्ठ! तपाईंलाई नमस्कार छ, तपाईं प्रसन्न हुनुहोस्। आदि स्वरूप तपाईंलाई म (तत्त्वबाट) जान्न चाहन्छु, किनकि तपाईंको प्रवृत्ति (अर्थात् प्रयोजनलाई) म बुझ्न सकिरहेको छैन।।
श्लोक ३२
श्रीभगवानुवाच |
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो
लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः |
ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे
येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ||११-३२||
अनुवाद
।।११.३२।। श्रीभगवान्ले भन्नुभयो -- म लोकहरूको नाश गर्ने प्रवृद्ध काल हुँ। यस समय, म यी लोकहरूको संहार गर्न प्रवृत्त छु। जो प्रतिपक्षीहरूको सेनामा स्थित योद्धाहरू छन्, ती सबै तिमी बिना पनि रहने छैनन्।।
श्लोक ३३
तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व
जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् |
मयैवैते निहताः पूर्वमेव
निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ||११-३३||
अनुवाद
।।११.३३।। त्यसैले तिमी उठ र यश प्राप्त गर; शत्रुहरूलाई जितेर समृद्ध राज्य भोग गर। यी सबै पहिले नै मेरो द्वारा मारिइसकेका छन्। हे सव्यसाचिन्! तिमी केवल निमित्त मात्र बन।।
श्लोक ३४
द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च
कर्णं तथान्यानपि योधवीरान् |
मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा
युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान् ||११-३४||
अनुवाद
।।११.३४।। द्रोण, भीष्म, जयद्रथ, कर्ण तथा अरू पनि धेरै मेरो द्वारा मारिएका वीर योद्धाहरूलाई तिमी मार; भय नमान; युद्ध गर; तिमी युद्धमा शत्रुहरूलाई जित्नेछौ।।
श्लोक ३५
सञ्जय उवाच |
एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य
कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी |
नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं
सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य ||११-३५||
अनुवाद
।।११.३५।। सञ्जयले भने -- केशव भगवान्को यो वचन सुनेर मुकुटधारी अर्जुन हात जोडी, काम्दै नमस्कार गरेर पुनः भयभीत भई श्रीकृष्णप्रति गद्गद् वाणीले भने।।
श्लोक ३६
अर्जुन उवाच |
स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या
जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च |
रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति
सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः ||११-३६||
अनुवाद
।।११.३६।। अर्जुनले भने -- यो योग्य नै छ कि तपाईंको कीर्तनले जगत् अति हर्षित हुन्छ र अनुरागलाई पनि प्राप्त हुन्छ। भयभीत राक्षसहरू समस्त दिशामा भाग्छन् र समस्त सिद्धगणहरूका समुदाय तपाईंलाई नमस्कार गर्दछन्।।
श्लोक ३७
कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन्
गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे |
अनन्त देवेश जगन्निवास
त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत् ||११-३७||
अनुवाद
।।११.३७।। हे महात्मन् ! ब्रह्माका पनि आदि कर्ता र सबैभन्दा श्रेष्ठ तपाईंलाई ती कसरी नमस्कार नगरून्? (किनकि) हे अनन्त! हे देवेश! हे जगन्निवास! जो सत् असत् र यी दुवैभन्दा पर अक्षरतत्त्व छ, त्यो तपाईं नै हुनुहुन्छ।।
श्लोक ३८
त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस्-
त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् |
वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम
त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ||११-३८||
अनुवाद
।।११.३८।। तपाईं आदिदेव र पुराण (सनातन) पुरुष हुनुहुन्छ। तपाईं यस जगत्को परम आश्रय, ज्ञाता, ज्ञेय, (जान्न योग्य) र परम धाम हुनुहुन्छ। हे अनन्तरूप तपाईंले नै यो विश्व व्याप्त छ।।
श्लोक ३९
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः
प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च |
नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः
पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते ||११-३९||
अनुवाद
।।११.३९।। तपाईं वायु, यम, अग्नि, वरुण, चन्द्रमा, प्रजापति (ब्रह्मा) र प्रपितामह (ब्रह्माका पनि कारण) हुनुहुन्छ; तपाईंलाई हजारौं पटक नमस्कार, नमस्कार छ, पुनः तपाईंलाई बारम्बार नमस्कार, नमस्कार छ।।
श्लोक ४०
नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते
नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व |
अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं
सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः ||११-४०||
अनुवाद
।।११.४०।। हे अनन्तसामर्थ्य भएका भगवन्! तपाईंलाई अगाडिबाट र पछाडिबाट नमस्कार छ, हे सर्वात्मन्! तपाईंलाई सबैतिरबाट नमस्कार छ। तपाईं अमित विक्रमशाली हुनुहुन्छ र तपाईंले सबैलाई व्याप्त गर्नुभएको छ, यसले तपाईं सर्वरूप हुनुहुन्छ।।
श्लोक ४१ र ४२
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं
हे कृष्ण हे यादव हे सखेति |
अजानता महिमानं तवेदं
मया प्रमादात्प्रणयेन वापि ||११-४१||
यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि
विहारशय्यासनभोजनेषु |
एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं
तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् ||११-४२||
अनुवाद
।।११.४१।। हे भगवन्! तपाईंलाई सखा मानेर तपाईंको यो महिमा नजान्दा मेरो द्वारा प्रमादले अथवा प्रेमले पनि "हे कृष्ण हे! यादव हे सखे!" यस प्रकार जे-जे बलपूर्वक भनिएको छ।। ।।११.४२।। र, हे अच्युत! जुन तपाईं मेरो द्वारा हाँसोका लागि विहार, शय्या, आसन र भोजनको समयमा एक्लै अथवा अरूका समक्ष पनि अपमानित हुनुभएको छ, ती सबैका लागि अप्रमेय स्वरूप तपाईं सँग म क्षमायाचना गर्दछु।।
श्लोक ४३
पितासि लोकस्य चराचरस्य
त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् |
न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो
लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव ||११-४३||
अनुवाद
।।११.४३।। तपाईं यस चराचर जगत्का पिता, पूजनीय र सर्वश्रेष्ठ गुरु हुनुहुन्छ। हे अप्रतिम प्रभाव भएका भगवन्! तीनै लोकमा तपाईंका समान पनि कोही छैन, त फेरि तपाईं भन्दा श्रेष्ठ कसरी होला?।।
श्लोक ४४
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं
प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् |
पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः
प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम् ||११-४४||
अनुवाद
।।११.४४।। त्यसैले हे भगवन्! म शरीरद्वारा साष्टांग प्रणिपात गरी स्तुतिका योग्य तपाईं ईश्वरलाई प्रसन्न हुनका लागि प्रार्थना गर्दछु। हे देव! जसरी पिता पुत्रको, मित्र आफ्नो मित्रको र प्रिय आफ्नो प्रियाको (अपराधलाई क्षमा गर्दछ), त्यसरी नै तपाईं पनि मेरा अपराधहरूलाई क्षमा गर्नुहोस्।।
श्लोक ४५
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा
भयेन च प्रव्यथितं मनो मे |
तदेव मे दर्शय देव रूपं
प्रसीद देवेश जगन्निवास ||११-४५||
अनुवाद
।।११.४५।। म तपाईंको यो अदृष्टपूर्व रूपलाई देखेर हर्षित भइरहेको छु र मेरो मन भयले अतिव्याकुल पनि भइरहेको छ। त्यसैले हे देव! तपाईं त्यो पूर्वकालको रूप नै मलाई देखाउनुहोस्। हे देवेश! हे जगन्निवास! तपाईं प्रसन्न हुनुहोस्।।
श्लोक ४६
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तं
इच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव |
तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन
सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ||११-४६||
अनुवाद
।।११.४६।। म तपाईंलाई त्यसै प्रकार मुकुटधारी, गदा र चक्र हातमा लिएको देख्न चाहन्छु। हे विश्वमूर्ते! हे सहस्रबाहो! तपाईं त्यो चतुर्भुजरूप नै बन्नुहोस्।।
श्लोक ४७
श्रीभगवानुवाच |
मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं
रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् |
तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं
यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम् ||११-४७||
अनुवाद
।।११.४७।। हे अर्जुन! तपाईंमा प्रसन्न भएर मैले आफ्नो योगशक्ति (आत्मयोगात्) को प्रभावले यो आफ्नो परम तेजोमय, सबका आदि र अनन्त विश्वरूप तिमीलाई देखाएको छु, जसलाई तिमीभन्दा पहिले कसैले देखेको छैन।।
श्लोक ४८
न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्-
न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः |
एवंरूपः शक्य अहं नृलोके
द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ||११-४८||
अनुवाद
।।११.४८।। हे कुरुप्रवीर! तपाईंबाहेक यस मनुष्य लोकमा अन्य कसैको द्वारा म यस रूपमा, न वेदाध्ययन र न यज्ञ, न दान र न (धार्मिक) क्रियाहरूद्वारा र न उग्र तपहरूद्वारा नै देखिन सकिन्छ।।
श्लोक ४९
मा ते व्यथा मा च विमूढभावो
दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम् |
व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं
तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य ||११-४९||
अनुवाद
।।११.४९।। यस प्रकार मेरो यो घोर रूपलाई देखेर तिमी व्यथा र मूढभावलाई प्राप्त नहोऊ। निर्भय र प्रसन्नचित्त भएर तिमी पुनः मेरो त्यही (पूर्वको) रूपलाई हेर।।
श्लोक ५०
सञ्जय उवाच |
इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा
स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः |
आश्वासयामास च भीतमेनं
भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ||११-५०||
अनुवाद
।।११.५०।। सञ्जयले भने -- भगवान् वासुदेवले अर्जुनलाई यस प्रकार भनी, पुनः आफ्नो (पूर्व) रूप देखाउनुभयो, र फेरि, सौम्यरूप महात्मा श्रीकृष्णले यस भयभीत अर्जुनलाई आश्वस्त पार्नुभयो।।
श्लोक ५१
अर्जुन उवाच |
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन |
इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ||११-५१||
अनुवाद
।।११.५१।। अर्जुनले भने -- हे जनार्दन! तपाईंको यो सौम्य मनुष्य रूपलाई देखेर अब म शान्तचित्त भई आफ्नो स्वभावलाई प्राप्त भएको छु।।
श्लोक ५२
श्रीभगवानुवाच |
सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम |
देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ||११-५२||
अनुवाद
।।११.५२।। श्रीभगवान्ले भन्नुभयो -- मेरो यो रूप देख्न पाउनु अति दुर्लभ छ, जसलाई तिमीले देखेका छौ। देवताहरू पनि सदा यस रूपको दर्शनका इच्छुक रहन्छन्।।
श्लोक ५३
नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया |
शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ||११-५३||
अनुवाद
।।११.५३।। न वेदबाट, न तपबाट, न दानबाट र न यज्ञबाट नै म यस प्रकार देखिन सकिन्छु, जसरी तिमीले मलाई देखेका छौ।।
केवल पढ्न भन्दा धेरै -
आफ्नै ध्यान भिडियो बनाउनुहोस्।
विश्वसँग साझा गर्न पवित्र श्लोकहरूलाई सुन्दर, सिनेमाई भिडियोमा रूपान्तरण गर्नुहोस्। आफ्नो पृष्ठभूमि छान्नुहोस्, मन्त्रहरूको अडियो थप्नुहोस्, र गीताको प्रकाशलाई आधुनिक ढाँचामा फैलाउनुहोस्।
यी सुविधाहरूका लागि एप डाउनलोड गर्नुहोस्
- उच्च गुणस्तरको पृष्ठभूमि कलाकृति
- सिङ्क गरिएको संस्कृत र अर्थ पाठ
- इमर्सिभ चेन्टिङ र सङ्गीत
.jpg)
गहिरो विसर्जनको अनुभव गर्नुहोस्
नित्य गीताको पूर्ण संस्करणका साथ सिनेमाको आध्यात्मिक यात्रा सुरु गर्नुहोस्। उच्च गुणस्तरको मन्त्र, प्रामाणिक अनुवाद, र तपाईँको हातको खुट्टामा शान्तिपूर्ण ध्यान अभयारण्य।
